Przedsiębiorstwa wodociągowe mają nowe obowiązki związane z oceną ryzyka i bezpieczeństwem systemów zaopatrzenia w wodę. Zgodnie z przepisami obowiązującymi od 21 maja 2026 r. dostawcy wody muszą przeprowadzać oceny ryzyka, dokumentować zagrożenia i przeglądy ocen w odstępach nie dłuższych niż sześć lat. Pierwszy ważny termin przypada 31 grudnia 2026 r.
Co oznacza zmiana przepisów? Zarządzanie ryzykiem staje się elementem bezpieczeństwa dostaw wody i obowiązkiem formalnym. Jednocześnie rosnące zagrożenia klimatyczne, intensywne opady, susze i awarie pokazują, jak ważne jest gromadzenie uporządkowanych danych o funkcjonowaniu infrastruktury.
Ocena ryzyka w wodociągach – co zmieniło się w przepisach w 2026 roku?
Ustawa z 13 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 605) zmieniła ustawę o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, wdrażając wymagania dyrektywy UE 2020/2184 dotyczącej jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Wprowadziła wymóg rozpoznawania zagrożeń mogących wpływać na bezpieczeństwo zdrowotne wody – od ujmowania po jej dostarczenie odbiorcom. Nowe przepisy przewidują m.in. dwa rodzaje ocen:
- Ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody – dotycząca zagrożeń dla zasobów, z których pobierana jest woda.
- Ocena ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę – obejmująca zagrożenia na etapach poboru, uzdatniania, magazynowania i dystrybucji.
- Oceny podlegają udokumentowanym przeglądom nie rzadziej niż raz na sześć lat, a gdy okoliczności tego wymagają – nawet częściej. Obowiązek formalny nie zastępuje codziennego zarządzania bezpieczeństwem.
Ocena ryzyka wodociągów 2026 i 2028 – kluczowe terminy
| Termin | Obowiązek | Adresat |
| 31 grudnia 2026 r. | Pierwsza ocena ryzyka obszaru zasilania ujęcia wody wraz z raportem podsumowującym | Właściwy RZGW Wód Polskich i organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej |
| 30 czerwca 2028 r. | Pierwsza ocena ryzyka systemu zaopatrzenia w wodę wraz z raportem podsumowującym | Właściwy organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej |
| Nie rzadziej niż raz na 6 lat | Udokumentowany przegląd ocen ryzyka; stosownie do wyniku aktualizacja albo informacja o braku potrzeby aktualizacji | Zgodnie z wymaganiami ustawy |
Zakres i zastosowanie poszczególnych obowiązków należy każdorazowo zweryfikować dla konkretnego dostawcy, w tym w świetle ustawowych wyłączeń.
Jakie zagrożenia powinny uwzględniać wodociągi w ocenie ryzyka?
Artykuł 4g ustawy wskazuje na ryzyko wynikające ze zmiany klimatu, wycieków wody i nieszczelności rur. W praktyce analiza powinna uwzględniać uwarunkowania lokalne oraz realne oddziaływanie zagrożeń na jakość i bezpieczeństwo wody.
Intensywne opady i podtopienia obiektów
Ekstremalne deszcze mogą powodować zalewanie obiektów technicznych, utrudnienia eksploatacyjne, zakłócenia zasilania i pracy urządzeń. Należy identyfikować wrażliwe lokalizacje, m.in. ujęcia, stacje uzdatniania wody i kluczowe węzły infrastruktury.
- Rozwiązanie RetencjaPL: Wykorzystujemy modelowanie hydrodynamiczne i analizy zagrożenia podtopieniami do identyfikacji obiektów szczególnie narażonych na intensywne opady. Wdrażamy również systemy monitoringu opadów i poziomu wody, które wspierają wczesne wykrywanie zagrożeń, planowanie zabezpieczeń oraz podejmowanie decyzji o modernizacji odwodnienia i infrastruktury retencyjnej.
Susza i dostępność zasobów
Długie okresy bezopadowe mogą ograniczać dostępność wody, a w określonych sytuacjach wpływać na parametry wody surowej. Dlatego znaczenie mają aktualne dane hydrologiczne i meteorologiczne.
- Rozwiązanie RetencjaPL: Dostarczamy rozwiązania monitoringu hydrometeorologicznego, w tym urządzenia pomiarowe OTT HydroMet, umożliwiające gromadzenie i analizowanie danych o opadach, poziomach wody i innych parametrach środowiskowych. Dane te mogą wspierać ocenę zagrożenia suszą, obserwację zmian warunków hydrologicznych oraz planowanie działań zwiększających bezpieczeństwo zasobów wodnych.
Awarie sieci i zdarzenia niebezpieczne
Nieszczelności, uszkodzenia przewodów i nieprawidłowości ciśnienia mogą wpływać na niezawodność dostaw, a część z nich również na jakość wody. Analiza pojedynczych incydentów powinna być uzupełniona identyfikacją powtarzających się problemów.
- Rozwiązanie RetencjaPL: Wdrażamy systemy IT wspierające centralną rejestrację i analizę zdarzeń dotyczących infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej. Umożliwiają one gromadzenie informacji o awariach, zgłoszeniach i zagrożeniach w jednym miejscu, analizowanie historii incydentów oraz identyfikowanie powtarzających się problemów. Dzięki temu przedsiębiorstwa wodociągowe mogą skuteczniej określać priorytety działań utrzymaniowych, planować modernizacje i wykorzystywać zgromadzone dane podczas aktualizacji ocen ryzyka.
Przerwy w zasilaniu i zakłócenia pracy systemu
Problemy z energią elektryczną, automatyką czy dostępem do obiektów mogą osłabiać ciągłość działania. Nie każde takie zdarzenie stanowi automatycznie zagrożenie zdrowotne w rozumieniu przepisów, jednak może być ważne w szerszej analizie odporności infrastruktury.
- Rozwiązanie RetencjaPL: Wspieramy przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne w cyfrowym zarządzaniu informacjami o zakłóceniach funkcjonowania infrastruktury. Systemy rejestracji zdarzeń pozwalają dokumentować incydenty, analizować ich częstotliwość i konsekwencje oraz identyfikować obiekty wymagające dodatkowych zabezpieczeń. Zgromadzone dane wspierają przygotowywanie planów ciągłości działania, ocenę odporności infrastruktury i podejmowanie decyzji inwestycyjnych.
Bezpieczeństwo infrastruktury wodociągowej – dlaczego sam raport nie wystarczy?
Zarząd przedsiębiorstwa i władze miasta powinny móc odpowiedzieć nie tylko na pytanie, czy sporządzono ocenę ryzyka, ale także czy jej wnioski przekładają się na działania techniczne i organizacyjne.
Dane o awariach, zgłoszeniach, podtopieniach i zakłóceniach są często rozproszone między dyspozytornią, służbami utrzymania, systemami telemetrycznymi i dokumentacją. Utrudnia to identyfikację trendów oraz ustalanie priorytetów inwestycyjnych.
- Które obiekty najczęściej doświadczają zdarzeń niebezpiecznych?
- Czy częstotliwość problemów zależy od intensywności opadów?
- Jakie działania naprawcze podjęto i jakie przyniosły rezultaty?
- Gdzie należy skierować środki na zwiększenie odporności?
Odpowiedzi na te pytania może dostarczyć dobrze zaprojektowany system IT do zarządzania zdarzeniami i zagrożeniami w infrastrukturze wodociągowo-kanalizacyjnej. Integracja i agregacja danych z różnych źródeł w jednym środowisku pozwala analizować historię incydentów, identyfikować powtarzające się zagrożenia oraz oceniać skuteczność podejmowanych działań. Dzięki temu przedsiębiorstwa wodociągowe i samorządy mogą sprawniej wyciągać wnioski, ustalać priorytety inwestycyjne i podejmować decyzje oparte na danych, a nie wyłącznie na doraźnej reakcji na awarie.
Cyfrowy system rejestracji zdarzeń – jak wspiera bezpieczeństwo wodociągów i miast?
RetencjaPL wdraża w miastach systemy cyfrowego zarządzania wspierające gromadzenie i analizowanie zdarzeń dotyczących infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej. Celem jest stworzenie spójnego źródła wiedzy o zagrożeniach, problemach eksploatacyjnych i podejmowanych działaniach.
Centralny rejestr zdarzeń
Informacje o awariach, zgłoszeniach technicznych, lokalnych podtopieniach i zakłóceniach pracy urządzeń mogą być zbierane w jednym uporządkowanym środowisku. Szczegółowy zakres rejestru zależy od wdrożenia i integracji z istniejącymi systemami.
Analiza historii i powtarzalności zagrożeń
Zestawienie zdarzeń w czasie i przestrzeni ułatwia wskazywanie lokalizacji wymagających pogłębionej analizy, prac utrzymaniowych lub modernizacji.
Powiązanie zdarzeń z danymi pogodowymi
Dane hydrometeorologiczne mogą pomóc ocenić zależności między intensywnymi opadami, poziomami wód i zakłóceniami funkcjonowania obiektów.
Dokumentowanie reakcji i działań zapobiegawczych
Historia zgłoszeń, reakcji i efektów działań może być użytecznym materiałem wspierającym przygotowanie oraz aktualizowanie ocen ryzyka. System cyfrowy nie zastępuje jednak ustawowych ocen ani wymaganej dokumentacji.
Odporność infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej na zmiany klimatu – zadania miast
Choć przepisy dotyczą przede wszystkim bezpieczeństwa wody przeznaczonej do spożycia, miasto powinno analizować powiązania pomiędzy ujęciami, siecią wodociągową, kanalizacją, odwodnieniem i zasilaniem energetycznym.
- Wskazać obiekty wrażliwe na intensywne opady, podtopienia i suszę.
- Zebrać dane o awariach oraz skutkach wcześniejszych zdarzeń.
- Sprawdzić skuteczność , zabezpieczeń i monitoringu.
- Uspójnić rejestrowanie zdarzeń w przedsiębiorstwie.
- Przygotować program inwestycji i działań ograniczających ryzyko.
Jak RetencjaPL wspiera ocenę zagrożeń klimatycznych i odporności infrastruktury?
RetencjaPL łączy kompetencje w gospodarce wodnej, systemach wod-kan i zarządzaniu wodami opadowymi, monitoringu oraz analizie danych. Wspieramy miasta i przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne w identyfikowaniu zagrożeń i podejmowaniu decyzji opartych na danych.
- Ocena zagrożeń klimatycznych i odporności obiektów – analiza ekspozycji infrastruktury na opady ekstremalne, podtopienia i lokalne uwarunkowania hydrologiczne.
- Cyfrowe systemy zarządzania zdarzeniami – uporządkowane gromadzenie informacji o incydentach, zgłoszeniach i działaniach, analizy oparte o modele hydrodynamiczne.
- Monitoring i analityka – wykorzystanie danych pomiarowych do wspierania oceny ryzyka, planowania inwestycji oraz działań ochronnych.
Naszym celem jest przechodzenie od reaktywnego usuwania skutków zdarzeń do systematycznego zarządzania ryzykiem na podstawie danych.
„Bezpieczeństwo infrastruktury nie zaczyna się w momencie awarii, ale znacznie wcześniej – od wiedzy o zagrożeniach i decyzji, by im zapobiegać. Dane już dziś mogą nam powiedzieć, gdzie powinniśmy działać jutro.” – Tomasz Grochowski, Prezes Zarządu RetencjaPL
Jak przygotować wodociągi do nowych obowiązków?
Warto rozpocząć od przeglądu posiadanych informacji o systemie, zagrożeniach, wynikach monitoringu oraz dotychczasowych działaniach. Następnie należy wskazać luki informacyjne, przypisać odpowiedzialność i przygotować harmonogram oceny ryzyka, uwzględniając właściwy zakres ustawowy. Przydatnym punktem odniesienia są materiały i listy kontrolne publikowane przez Wody Polskie.
| Dokument | Do czego służy? |
| Lista kontrolna do sporządzania oceny ryzyka i raportu podsumowującego | Pomaga sprawdzić kompletność dokumentacji wymaganej na podstawie art. 4f ustawy. |
| Propozycja tabeli raportu podsumowującego | Ułatwia uporządkowanie informacji przekazywanych w raporcie. |
| Wykaz stref ochronnych ujęć wód | Dostarcza informacji o ustanowionych strefach ochronnych. |
| Wykaz obszarów ochronnych GZWP oraz zbiorników wód śródlądowych | Wspiera charakterystykę obszaru zasilania ujęcia. |
| Analiza presji (ocena wpływu) dla wód powierzchniowych | Pomaga identyfikować oddziaływania mogące wpływać na jakość zasobów wodnych. |
| Identyfikacja presji antropogenicznych dla wszystkich kategorii wód | Wspiera analizę zagrożeń wynikających z działalności człowieka |
| Materiały GIS i odpowiedzi na pytania | Pomagają w korzystaniu z danych przestrzennych podczas przygotowywania ocen |
Bezpieczeństwo wodociągów zaczyna się od danych
Nowe wymagania mogą stać się impulsem do uporządkowania oceny ryzyka, ale trwała odporność infrastruktury wymaga bieżących informacji o zagrożeniach i efektach podejmowanych działań.
RetencjaPL wspiera samorządy i wodociągi w ocenie zagrożeń klimatycznych, analizie odporności infrastruktury oraz wdrażaniu systemów cyfrowej rejestracji i analizy zdarzeń. Porozmawiajmy o tym, jak zwiększyć bezpieczeństwo infrastruktury w Twoim mieście.
FAQ – obowiązki wodociągów i ocena ryzyka
Czy wodociągi muszą przeprowadzać ocenę ryzyka co 6 lat?
Przepisy wymagają udokumentowanego przeglądu ocen ryzyka w odstępach nie dłuższych niż sześć lat, z wcześniejszą aktualizacją, gdy jest potrzebna.
Do kiedy należy przygotować pierwszą ocenę ryzyka?
Dla obszaru zasilania ujęcia wody termin wynosi 31 grudnia 2026 r.; dla systemu zaopatrzenia w wodę – 30 czerwca 2028 r.
Czy ocena uwzględnia zmiany klimatu?
Tak, w odniesieniu do systemu zaopatrzenia przepisy wskazują ryzyka wynikające m.in. ze zmiany klimatu, wycieków i nieszczelności rur.
Czy obowiązek dotyczy każdego wodociągu?
Nie należy tego zakładać bez analizy. Zakres obowiązków i ewentualne wyłączenia zależą od przepisów oraz charakterystyki danego dostawcy.
Czy trzeba kupić cyfrowy system rejestracji zdarzeń?
Nie, ustawa nie wymaga konkretnego produktu IT. System może natomiast wspierać zbieranie danych, analizę zdarzeń i dokumentowanie reakcji.
Czy ocena ryzyka wody jest tym samym co ochrona infrastruktury krytycznej?
Nie, to odrębne reżimy prawne, choć część analiz zagrożeń i odporności może być przydatna w obu obszarach.
Źródła prawne i instytucjonalne
- U. 2026 poz. 605: https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/605/ogl
- Dyrektywa UE 2020/2184: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2020/2184/oj?locale=pl
- Materiały Wód Polskich oraz Ministerstwa Infrastruktury dotyczące nowelizacji i ocen ryzyka.